Abt Success Stories

Het Groninger Forum: een bolwerk van complexe vraagstukken

In het centrum van Groningen verrijst een iconisch gebouw: het Groninger Forum. Dit gebouw, ontworpen door NL architects, heeft tot doel verschillende culturele organisaties in Groningen fysiek met elkaar te verbinden en de inwoners van Groningen en omstreken nauwer bij de culturele sector te betrekken. Een complexe opdracht die resulteerde in een kluwen van technische vraagstukken. Adviesbureau ABT en zijn partners brachten deze met behulp van BIM in kaart en losten ze op.

De bouw van het Groninger Forum gebeurt in opdracht van de gemeente Groningen, dienst ROEZ en is onderdeel van een groter project, Grote Markt oostzijde. Dit project moet het gebied ten oosten van de Grote Markt nieuw leven inblazen. De oostgevel van de Grote Markt komt weer op zijn vooroorlogse plek te staan, 16 meter ten westen van de huidige positie, en de bovengrondse parkeergarage wordt vervangen door een ondergrondse. Een plein, de Nieuwe Markt geheten, en de huisvesting voor diverse Groningse culturele en maatschappelijke organisaties, het Groninger Forum, zullen de vrijgekomen ruimte innemen.

Adviesbureau ABT nam de hoofdmoot van de engineering van het Groninger Forum op zich en coördineerde de (BIM-)samenwerking tussen de verschillende ontwerpers en engineers. Marco van der Ploeg, projectleider bouwkunde en procescoördinator bij ABT, vertelt hoe het begon: “Samen met NL Architects won ABT in 2006 de prijsvraag voor het ontwerp en de ontwikkeling van het gebouw. Dit plan bestond uit een onderbouw, voornamelijk parkeergarage, met een bruto-oppervlakte van 17.000m2 en een bovenbouw, het Groninger Forum, van 18.000m2.” Het ontwerpproces van de bijzondere vormen en constructies was volgens ABT niet goed in 2D te bewaken, dus besloot het adviesbureau het gebouw in de ontwerpfase in 3D te modelleren met Autodesk Revit.  “Puur om inzicht te krijgen in de ruimtelijke constructie”, zegt Van der Ploeg. 

Contractwijziging installateur
Toen het definitieve ontwerp klaar was, voegde ABT ook de bouwkundige  elementen aan het 3D-model toe om wegwijs te worden in de ‘spaghetti van staal’. Installatieadviseur Huisman & Van Muijen zou oorspronkelijk alleen 2D-tekeningen aanleveren, maar Van der Ploeg voorzag dat dit niet zou voldoen: “Als we de installaties niet goed in het ontwerp zouden inpassen, zou dat coördinatieproblemen opleveren tijdens de uitvoering. De opdrachtgever doorzag, mede dankzij het 3D-model, de ruimtelijke complexiteit gelukkig ook en besloot het contract met Huisman & Van Muijen te veranderen, zodat ze hun installaties in 3D konden modelleren.” Met als resultaat dat de installaties in het ontwerp geïntegreerd zijn, door bijvoorbeeld waar nodig uitsparingen in balken aan te brengen om ruimte te maken voor kanaalwerk.

Workflow BIM
ABT werkte intern met verschillende disciplines aan een BIM-model en extern met Huisman & Van Muijen. Intern combineerde ABT de informatie uit de verschillende disciplines in één model. Van der Ploeg: “Dit wordt door sommige partijen ook wel ‘vendor’ BIM genoemd, omdat deze benadering verreist dat alle partijen met dezelfde software werken. Ik noem het liever ‘workflow BIM’, omdat de verschillende disciplines op deze manier werkprocessen op elkaar af kunnen stemmen en dezelfde taal leren spreken. Het heeft daarnaast als voordeel dat je de verschillende onderdelen in het model met elkaar kunt laten communiceren. Dus als je een deur verplaatst, komt het deurgat ook automatisch op de nieuwe plek in de wand te zitten.” Een alternatieve werkwijze is ‘open BIM’, waarbij iedere expertise zijn eigen model bouwt, al dan niet in dezelfde software, en de verschillende modellen aan elkaar gelinkt worden. Van der Ploeg: “Op die manier werkten we met Huisman & Van Muijen, om de modellen in omvang werkbaar te houden. Het installatiemodel is als ‘linked file’ gekoppeld aan het bouwkundig-constructief model. Dit betekent dat we de gegevens van het installatiemodel wel kunnen zien, maar niet kunnen aanpassen.” De complexiteit die het werken in één groot model met zich meebrengt, ziet Van der Ploeg niet als een bezwaar. Van der Ploeg: “Wel merken we dat om in 3D te modelleren, een goede training cruciaal is. Bij ons zetten de betere hbo’ers en tu’ers de driedimensionale modellen op. Dit heeft niet alleen te maken met de complexiteit van het model, maar vooral ook met de vraagstukken die je tegenkomt. In een 3D-model worden knopen zichtbaar die je anders niet gezien had. Die moet je nu ontrafelen.”

Kunst van het weglaten
Belangrijk bij het werken met BIM is volgens Van der Ploeg dat je van tevoren vaststelt welk doel het 3D-model dient. Dit bepaalt namelijk welke informatie wel en vooral niet in het model thuishoort. In het geval van het Groninger Forum was het doel ruimtelijke coördinatie. “We wilden weten of en hoe alles paste”, zegt Van der Ploeg. Hiervoor bleek het niet nodig om alles tot in detail te modelleren. Van der Ploeg licht toe: “De leverancier kan je bijvoorbeeld precies vertellen hoeveel ruimte er nodig is voor een lift. Die ruimte hielden we in het model vrij met een “glazen koker”. Op die manier wisten we zeker dat de lift daadwerkelijk in het gebouw zou passen, maar hoefden we deze niet helemaal uit te werken. Waar de lift aansloot op de rest van het gebouw was wel meer detail nodig. De liftdeuren plakten we bijvoorbeeld virtueel tegen de glazen koker aan. Het gaat hierbij niet om het maken van een mooi plaatje, maar om het verschaffen van relevante informatie.”

Het scherp houden van de BIM-doelstelling kan ook helpen de opdrachtgever te overtuigen. Dat is vaak lastig omdat de adviseurs vaak extra kosten maken in de ontwerp, terwijl de extra opbrengsten in de eindfase en het eindproduct moeilijk te kwantificeren zijn. Ook omdat deze opbrengsten deels kwalitatief zijn in plaats van financieel. Van der Ploeg: “Opdrachtgevers zien de meerwaarde van het 3D-model vaak nog niet in en willen er dan dus ook niet voor betalen. Ze zijn gewend een bepaald percentage aan ontwerp en engineering uit te geven en het heeft heel wat voeten in aarde om ze ervan te overtuigen dat aan te passen.”
Ook de gebruikelijke contracten zijn nog niet klaar voor BIM. “Hier staat vaak in dat we 2D-tekeningen moeten overleggen”, zegt Van der Ploeg. “Terwijl het veel handiger en informatiever is om het virtuele model te laten zien.” Ondanks de weerstand die ABT soms ontmoet, kiest het adviesbureau er bij complexe projecten toch voor om in 3D te werken. “Als een project complex is, kunnen we in 3D gewoonweg een kwalitatief beter eindproduct leveren. In het geval van het Groninger Forum zag de opdrachtgever het voordeel van een 3D-model gelukkig wel in.”

Virtuele rondleiding gebruikers
De toekomstige gebruikers van het Groninger Forum plukten overigens ook al de vruchten van de 3D-insteek. Van der Ploeg: “Ze hadden aanvankelijk verschillende zorgpunten over het gebouw. Daarom nodigden we ze uit voor een virtuele rondleiding. Na die rondleiding waren er van de  oorspronkelijke zorgpunten slechts enkele over, maar kwamen de gebruikers wel met nieuwe vragen op de proppen. Door het gebouw te presenteren op een manier die dicht bij hun beleving ligt, konden we het gebouw dus beter laten aansluiten op hun wensen.”

Inmiddels wordt er in het centrum van Groningen hard gebouwd. Als het aan Van der Ploeg ligt, maakt BIM op de bouwplaats binnenkort ook zijn entree. Hij zegt: “BIM kan helpen de informatie-uitwisseling met de bouwplaats te verbeteren. Niet alleen door de uitvoerders toegang te geven tot het recentste BIM-model, maar ook door het mogelijk te maken het model vanaf de bouwplaats te wijzigen.” In november werden er bijvoorbeeld diepwanden geplaatst. Deze enorme platen kunnen soms scheef komen te staan. Dit soort afwijkingen zijn inherent aan de bouw, maar betekenen wel dat het virtuele model niet meer klopt met de werkelijkheid. Van der Ploeg: “Door dit te documenteren in het BIM-model wordt het verschil tussen model en werkelijkheid zichtbaar en kun je er keuzes over maken; passen we het gerealiseerde werk nog aan of accepteren we de afwijking. Is dat laatste het geval, dan wordt het model aangepast.”

In 2016 moet het Groninger Forum af zijn en in 2017 wordt het in gebruik genomen, maar Van der Ploeg is nu al trots op het resultaat. “Als team hebben we een complexe ontwerpvraag opgelost, met BIM als hulpmiddel. Het heeft ons bloed, zweet en tranen gekost en het is voor ABT nog niet afgelopen, want we doen ook de bouwbegeleiding. Maar ik weet nu al dat er een fantastisch gebouw komt te staan.” 

Customer Story ABT (pdf - 186KB)